Op de voormalige fusilladeplaats van Kamp Vught, het enige  SS-concentratiekamp buiten Duitsland, staat een gedenkteken voor de ruim 300 mannen die hier zijn doodgeschoten. Het waren verzetsmensen vanuit het hele land. Ze werden gefusilleerd door Nederlandse SS-ers. De plek ligt vijftien minuten lopen vanaf het herinneringscentrum aan kamp Vught in het bos. De wandelroute ernaartoe is gemarkeerd, de terugweg niet. Symbolisch? De gedenkplaats is in 1995 en 1997 beklad. Sindsdien staat er een nieuw monument, met beschermlaag. Een anonieme dichter liet er in reactie hierop het volgende gedicht achter.

Kon je teer smeren
Over steen, namen, verleden?
Dwaze stumper, zulke namen
Zijn nooit uit te wissen!
Ze staan gegrift in talloze
Mensenzielen, onaantastbaar
Voor jouw verziekte haat.
Ze staan met vuur geschreven
Aan de hemel, welks licht
Jou ondraaglijk is

Je hebt niets bereikt,
Teerling
Je hebt voor alles alleen
Je eigen naam besmeurd
Niet die van hen:
Zij glimlachen om jouw woede
Badend in het licht,
Wiegend op Gods adem
En zingen heel zacht en stil
Voor wie het wil horen:
Vrede

Enkele decennia geleden vonden feministen, net als Asscher c.s. nu, dat prostitutie per definitie een vorm van seksueel geweld tegen vrouwen was. Tot prostituees, de stigmatisering, het geweld tegen hen en de hypocrisie over prostitutie zat, dezelfde rechten als andere vrouwen opeisten: zelfbeschikking, goede gezondheidszorg, bescherming tegen dwang en geweld, goede arbeidswetgeving, etc. Eerst in de VS en enkele Zuid-Amerikaanse, Aziatische en Europese landen, later bijna overal ter wereld. Feministen en vakbonden gingen prostituees ondersteunen om hun leef- en werkomstandigheden te verbeteren en misstanden te bestrijden. Recht om als prostituee te werken (en om ermee te stoppen) én strijd tegen geweld en gedwongen prostitutie waren keerzijden van dezelfde medaille. De Nederlandse hoerenbeweging, vrouwengroepen die hen steunden en de Stichting tegen Vrouwenhandel kwamen voort uit dezelfde hoek en trokken samen op. Bij vrouwenhandel speelde en speelt naast slavernij en gedwongen seks vaak problematiek mee van illegale arbeidsmigratie. De vreemdelingenwetgeving maakte en maakt vrouwen eerder kwetsbaarder dan weerbaarder tegen dwang en geweld. Het doen van aangifte tegen vrouwenhandelaren moe(s)ten slachtoffers bovendien uiteindelijk bekopen met opsluiting en uitzetting. Gemeenten doen er goed aan het prostitutiebeleid ter verbetering van de omstandigheden van (kwetsbare) prostituees, in overleg met hen, daadwerkelijk uit te voeren in plaats van de klok terug te draaien en over de hoofden van de vrouwen heen uit te maken wat goed en slecht is. En mensenhandel, dwang en geweld? Keihard aanpakken. Een overheid die er niet in slaagt vrouwenhandelaren aan te pakken en vrouwen te vrijwaren van dwang en seksueel geweld, moet de schuld niet afschuiven op feministen.

Een hele winter zeggen ze het vol te willen houden, de bezetters van het Amsterdamse Beursplein. Na tien dagen actievoeren is er een Occupy mini-maatschappij ontstaan, met een taakverdeling, regels (voorzichtig met alcohol en drugs, om 01.00u ‘s nachts letterlijk onder zeil, etc), afspraken, buitenlandse gasten die gezellig in klaarstaande tentjes meeliften en voorzieningen als een kachel, een eettent, een bibliotheekje, een verkleedtent, een slaaptent en een informatiebalie met discussieruimte. ‘s Nachts waken zogeheten peacekeepers over de veiligheid van de Beurspleinslapers. Elke avond half 7 is er een General Assembly waar van alles aan de orde kan komen. Om de activisten (waarom heten ze hier geen rebellen of opstandelingen?) en andersglobalisten vanuit het buitenland van dienst te zijn, kunnen talenknobbels zich aanmelden om discussies simultaan te vertalen. Een oudere dame komt een zak dikke truien brengen, een oudere heer neemt foto’s. ‘Wie weet ontstaat hier iets blijvends,’ zegt een van hen, ‘dan gaat het om een historisch moment.’

Dat was een streep door de rekening. Converse DC dreigde met een schadeclaim, die gemeente en stadsdeel willen voorkomen door het ontwikkelingsbedrijf een andere locatie aan te bieden. Bij het Azartplein dus. Zo werd een aanvankelijk commercieel plan een publieke aangelegenheid, waarin inmiddels al flink is geïnvesteerd. Stadsdeel Oost, dat er naast de problemen rond het gebouw MuzyQ, geen affaire bij kan hebben, liet een nieuw plan voor een paviljoen in het IJ uitwerken. In de voordracht aan de deelraad doet het stadsdeelbestuur alsof het kale Azartplein wel een pleziervoorziening als de geplande horeca met terras kan gebruiken. Eind september kreeg het ruimtelijk ontwerp de steun van de deelraad. De infrastructuur zal voor rekening van de gemeente komen, Converse DC bouwt het paviljoen.

Gelukkig stelt de centrale stad als voorwaarde dat er voor uitvoering van het plan draagvlak in de buurt moet zijn. En in die buurt wordt gemord. De omgeving van het Azartplein is prachtig, winderig en weids, maar allesbehalve uitgestorven. Naast druk verkeer van vrachtschepen en plezierboten, zijn er op het water geregeld politieoefeningen en zeil- of andere waterevenementen. Van voor- tot najaar meren op de beoogde locatie elke weekend grote drijvende motels aan, jarenlang met dag en nacht ronkende generatoren. Tijdens Sail namen de koningin en haar oudste zoon er de vlootschouw af, etc. Op de wal zijn al verschillende horecagelegenheden, waaronder het Open Haven Museum en café De Zuid. Het Azartplein zelf is het eindpunt van tramlijn 10. Het Java- en het KNSM-eiland trekken ook zonder paviljoen al veel bezoekers en dagjesmensen. Een paar jaar geleden is de bewoners van het Java-eiland bovendien ‘hun’ pontje naar het centraal station ontnomen. Zou een nieuwe pont dan wel te exploiteren zijn?

En daarbij: hoeveel Amsterdammers verliezen komende jaren hun baan, hun buurthuis, hun museum, hun dagbesteding en hun kinderopvang? Het is vreemd dat een claim als die van Converse DC de gemeente beweegt tot investeren in commerciële infrastructuur, terwijl zij tegelijkertijd zoveel sociale en culturele infrastructuur moet afbreken.

Sterke merken verkopen zichzelf. Zoals Eigen Kracht, Van Harte restaurants, Beursvloeren en Eropaf. Er zijn ongelofelijk veel van dergelijke inspirerende initiatieven en projecten in Nederland. Van onderop tot stand gekomen, met of (steeds meer) zonder overheidsgeld. Bij die krachtige, creatieve initiatieven steken sociale professionals bleek af. Beklagen ze zich over de vele papieren verplichtingen of een dreigende subsidiestop, dan zijn ze kommer en kwel zeurpieten, die het gelijk van de critici bewijzen. Instituties als welzijnsorganisaties zijn eerder een sta in de weg dan een hefboom voor eigen-kracht-en-energiecentrales. Komt het daardoor dat er uit het gehoor op het Welzijnsdebat, georganiseerd door Zorg + Welzijn en Reed Business Events, weinig reactie op de sprekers komt? Merkloze welzijnswerkers veranderen te langzaam, horen ze elk welzijnscongres en daarom krijgen ze telkens een figuurlijke schop onder hun kont. Tot de gemeente de financiering van hun club stopt en ze ook letterlijk op straat staan. Daar moeten ze toevallig toch zijn om outreachend te werken en burgers in hun kracht te zetten, maar dan nu als vrijwilliger.

De eigen verantwoordelijkheid van het kabinet-Rutte en de eigen krachtbeweging komen mooi synthetisch samen. Tenminste in het sociale domein. Want banken die nat gaan door risicobeleggingen worden gestut door de overheid. Huiseigenaren die zich te diep in de hypotheekschulden hebben gestoken, komen in aanmerking voor hulp van de overheid. De Europese Gemeenschap redt zelfs hele landen die door wanbeheer kopje onder (dreigen te) gaan. Kwetsbare burgers als psychiatrische patiënten en ouderen met beperkingen moeten echter zichzelf redden. En steeds meer buurthuis- en opbouwwerkers dus ook. Tenzij ze zichzelf voortdurend opnieuw uitvinden. Heb je daar geen innovatiegelden voor?

John Kotz, een nu 81-jarige socialist van de Engelse Labourpartij, heeft zijn politieke memoires geschreven om vast te leggen wat in de socialistische beweging verloren is gegaan wat behouden had moeten worden. ‘In plaats van terugdraaien van de maatregelen van Margaret Thatcher, die rampspoed voor gewone mensen betekenden, ging oud-Labourleider Blair de neoliberale weg.’ De mogelijkheden voor gemeenten om sociale politiek te voeren, werden verder afgeknepen. Veel huurwoningen werden koopwoningen en onttrokken aan het gemeentebestand. Er werd bezuinigd op lokale voorzieningen en eigen bijdragen gingen omhoog. Het ging en gaat John Kotz, lokale socialist vanaf de jaren 40, zeer aan het hart.

Anders dan in Nederland het geval zou zijn, is in zijn boek Vintage red, the story of a municipal socialist geen sprake van besmuiktheid over ‘links’. Eerder het omgekeerde. Het liefst zou hij het begrip ijken naar z’n oorsprong: zorgen voor goede levensomstandigheden, in de eerste plaats voor de working class. Rechts, kapitalisten en de conservatieve Tories: zij waren de vijand. Met z’n boek wil John Kotz het gedachtegoed, de strijd en de verworvenheden van Labour bewaren voor het nageslacht. ‘Socialisme betekende niet alleen rechtvaardige sociaaleconomische verhoudingen. Het was een leefstijl, een manier van harmonisch samenleven.’

John kreeg politiek met de paplepel ingegoten. Zijn Russische vader, Hirsch Kotz, was begin vorige eeuw actief in Lenins sociaaldemocratische partij. In 1909 vluchtte hij, samen met zijn broer, vanuit Riga voor het, ook antisemitische, tsaristisch regime.

Enkele decennia later liepen West-Europese fascisten tegen joden te hoop. Als klein jongetje in London hoorde John Kotz aanhangers van de Britisch Union of Fascists (BUF) leuzen scanderen als the yids, the yids, we’ve got to get rid of the yids. In 1936 was hij getuige van de Battle of the Cable Street. Zwarthemden wilden, onder leiding van BUF-voorman Oswald Mosley, door de straten van London East End marcheren. Socialisten, communisten en vakbondsleden verhinderden dat. Ze hielden hen in de Cablestreet tegen. Johns moeder hing uit het raam om de antifascisten aan te moedigen, onvergetelijk voor een zesjarig kind.

Op z’n vijftiende ging John werken en werd hij actief. Eerst in de socialistische jeugdbeweging, later in en voor Labour. Toen hij in 1948 werd opgeroepen voor militaire dienst, stond hij voor een keuze. Zijn Russische vader had in het Verenigd Koninkrijk nooit naturalisatie tot Engels staatsburger aangevraagd. John had daarom tot na de Tweede Wereldoorlog een dubbele nationaliteit. De jonge Kotz, betrokken als hij was bij de Engelse politiek, besloot volmondig Brits te worden en in dienst te gaan.

Gepassioneerd zette hij zich, onder en buiten werktijd, in voor de belangen van de arbeiders, voor goede arbeidsvoorwaarden, betaalbare woningen, gezondheidszorg en onderwijs. Hij was activist, vakbondsman, raadslid, kandidaat parlementariër en bestuurder. In 1963-64 was (gekozen) burgemeester van London Hackney. Strijders tegen racisme, tegen apartheid, voor vrede, emancipatie van vrouwen en homo’s en een beter milieu: allemaal konden ze rekenen op de steun en solidariteit van John Kotz’ Labour. Ook cultuur was vast onderdeel van het socialistische repertoire. Zelf speelde Kotz als amateur onder andere in toneelstukken van Shakespeare. Als er geld moest worden ingezameld, organiseerde Labour benefietconcerten met het London Philharmonic in de Royal Albert Hall. Verheffing van de arbeidersklasse, vroeger een betekenisvol doel van socialisten, betekende ook gezien en gehoord worden, politieke participatie. John Kotz, de arbeidersjongen, is trots op wat hij heeft gedaan en bereikt, onder andere tijdens 33 jaar raadslidmaatschap in London Hackney.

Met de komst van white collar workers in Labour had hij moeite. Middle class intellectuelen, modieuze Trotskisten en, wat hij noemt, ultra-left waren hem vaak een gruwel: partijkaders zonder discipline, standvastigheid en het geduld om veranderingen te realiseren bínnen de verafschuwde instituties, langs koninklijke weg. De omarming van de vrije markt, het verkopen van gemeentewoningen, het aanbesteden van collectieve voorzieningen en gezondheidszorg, ook door Labour: John Kotz was er faliekant tegen. Maar eenmaal besloten, bewandelde hij loyaal de gekozen route. Totdat partijleider en prime minister Tony Blair het te bont maakte. De interne partijdemocratie, naar Kotz’ mening, ringeloren en hand in hand met George Bush oorlog voeren in Irak en Afghanistan: het waren bruggen te ver. Blairites waren in Kotz’ ogen ‘rechts’.

Socialist zal John Kotz altijd blijven, maar sinds 2003, na decennia actief te zijn geweest, opteert hij niet langer voor vertegenwoordigende functies voor Labour. Zijn linkse dienstverband zit erop. Maar z’n verleden, én dat van socialistisch Labour, neemt niemand hem meer af. Daar mogen wij, met Vintage red, van meegenieten.

Behalve kwaliteitssocialist is John Kotz grootvader van mijn zoon.

De zwarte vrouwen waren als moeders voor generaties blanke kinderen, maar werden zonder omhaal ontslagen als het de werkgever betaamde. Het boek van Stockett, zelf kind met dierbare herinneringen aan haar zwarte help, ontketende met haar boek een kleine revolutie. Getuige de emoties tijdens en na de film in Boston, doet de film dat nog eens dunnetjes over. It still happens, vertrouwt een kleine oudere dame me toe, niet alleen vroeger en niet alleen in het Zuiden, ook nu nog en overal in de Verenigde Staten. Er wordt druk nagepraat. Het aan de kaak stellen van racistische omgang met bedienden raakt in de VS een gevoelige snaar.

Zwarte recensenten hebben de film met gemengde gevoelens ontvangen. Het boek en de film zouden teveel vanuit het perspectief van blanken zijn gemaakt. In het echt was het bovendien nog erger. Omdat The Help vooral over de relatie tussen witte mevrouwen en hun zwarte hulpen gaat, blijft bijvoorbeeld seksueel misbruik door de heer en/of zoon des huizes onderbelicht.

Ondanks deze kanttekeningen is de film zeer de moeite waard, al is het maar om het hilarische hoogtepunt uit het boek verbeeld te zien: de grootste raciste krijgt, letterlijk, een koekje van eigen deeg. Zíen dus, al komt de film pas begin 2012 in de Nederlandse bioscoop.