Een van de (Nederlandse) bemiddelingsbureaus voor Oost-Europese zorghulpen is Seniorcare24, gerund door twee Bulgaarse zussen. De hulpen zouden rond € 1200,- per maand verdienen en in verband met Europese regelgeving telkens na één jaar werken enkele weken teruggaan naar Bulgarije. De praktijk bleek voor een aantal klanten anders te zijn. Angèle Ricardo huurde twee hulpen in van Seniorcare24. Haar moeder had, na een herseninfarct, zeer intensieve zorg nodig. ‘Na een half jaar moesten de vrouwen onverwacht weg,’ zegt Ricardo. ‘Mijn moeder kreeg toen nieuwe hulpen. De een sprak echter geen woord Nederlands, de ander was niet bekwaam. Een vervangster die wat Duits sprak, werd weer snel gewisseld omdat ze kwaad gesproken zou hebben over Seniorcare24. Toen kwam een duo werken dat maar een maand bleef. Ook het maandbedrag dat we betaalden, € 4200,-, werd opeens met € 500,- verhoogd. Het bleek te gaan om een btw-heffing. Terwijl de hulpen zelf maar heel weinig verdienden en niet verzekerd waren.’

Toen Ricardo het contract opzegde, maakte ze op onaangename wijze kennis met de Nederlandse echtgenoot van een van de twee Bulgaarse oprichters van Seniorcare24. ‘Hij schreeuwde door de telefoon, riep dat ‘hij wist waar m’n moeder woonde’,’ aldus Angèle Ricardo. Ook een andere klant van de organisatie kreeg deze echtgenoot aan de telefoon. Rineke van Ooijen: ‘Bulgaarse vrouwen hebben heel goed voor mijn moeder gezorgd, maar ze werden zwaar onderbetaald. Ze kregen geen € 1200,- per maand netto, maar € 600,- en later zelfs maar € 500,- per maand. Toen zij en ik daar wat van zeiden, scholden en dreigden de dames van Seniorcare24 en de zeer enge echtgenoot van een van hen. De hulpen werden direct teruggestuurd naar Bulgarije. Eén vrouw heeft haar laatste maand niet betaald gekregen.’

Omdat er voor Bulgaren (en Roemenen) nog geen vrij verkeer van werknemers is in de Europese Unie, zijn de thuishulpen van Seniorcare24 in dienst van een bedrijf in Bulgarije, Bauring. Dat detacheert de hulpen voor werk in Nederland. In de Tweede Kamer zijn vragen gesteld over deze constructie. De Arbeidsinspectie doet onderzoek naar de naleving van Europese regels, van de Wet op het minimumloon en van de arbeidsomstandigheden door onder andere Seniorcare24. Resultaten zij nog niet bekend.

Je zou zeggen dat de afgelopen tien jaar iedereen die tot regulier werk in staat is, wel is ‘afgeroomd’. En dat de poortwachters van de Wet sociale werkvoorziening hebben gezorgd dat alleen nog mensen zijn binnengekomen die écht een indicatie nodig hebben voor de sociale werkvoorziening. Maar kennelijk kan er nog een schepje bovenop of liever gezegd -af. Het kabinet-Rutte maakt zich, mede door de crisis, op voor een volgende grote bezuinigingsronde. In 2013 komt de Wet werken naar vermogen in de plaats van de Wet sociale werkvoorziening, de Wajong en de Wet werk en bijstand. Het plan is jaarlijkse honderden miljoenen te bezuinigen op de budgetten voor arbeidsparticipatie van mensen met een beperking. Het kabinet zegt de huidige medewerkers in de sociale werkvoorziening te willen ontzien. In de toekomst zal het aantal beschutte plekken met maar liefst tweederde verminderen.

Sw-bedrijven en hun werknemers, koepelorganisatie Cedris, vakbonden en gemeenten zien die scheiding tussen oud- en nieuwkomers in de sociale werkvoorziening niet zo haarscherp. De bestedingen, en dus ook de bezuinigingen op de sociale werkvoorziening, lopen via de gemeenten. De lokale bezuinigingen leiden nu al tot het wegvallen van begeleiding, scholing en/of vervoer van de medewerkers. Dat betekent de facto dat ook huidige medewerkers, zogenaamde insiders, hun baan verliezen, ook al voorzien de budgetten nog in hun salaris.

Betrokkenen en hun branche- en vakorganisaties komen her en der in het land in actie. De Vereniging Nederlandse Gemeenten onderhandelt nog over precieze afspraken en bedragen en ook in de politiek is het laatste woord er nog niet over gezegd. Maar wordt het geen tijd dat ook gewone burgers zich ermee gaan bemoeien? Wat te denken van bijvoorbeeld ‘adoptie’ van plaatsen in de sociale werkvoorziening? Of van het schenken van meerjarige en voor de belasting aftrekbare giften? Als crowdfunding (financiering door met de pet rond te gaan; particulier geld werven) mogelijk zijn voor kunst en cultuur, waarom dan niet voor sociale werkplaatsen?

Parkeerwachten, loketmedewerkers, politieagenten, zorgverleners, toezichthouders in voetbalstadions of straatcoaches: ze zijn allemaal wel eens op cursus geweest hoe om te gaan met agressie van jongeren tijdens de uitoefening van hun functie. Cursusleiders worden meestal bijgestaan door acteurs die jongeren spélen. Het Amsterdamse trainingsbureau RadarVertige leidde zes jongeren uit de doelgroep zelf op tot trainingsacteur. Zij kennen de straatcultuur uit eigen ervaring. Het bureau wil (werkloze) jongeren met een uitkering een kans geven, maar ook tegenwicht bieden tegen vooroordelen over jongeren. Ze zouden niet gemotiveerd zijn, ongedisciplineerd en ongemanierd. The Crew bewijst het tegendeel. De zes jonge mensen die deze week hun diploma kregen, zijn gedreven en getalenteerd. En als je hen gewoon normaal bejegent nog leuk en aardig ook. Ice is één van hen. Hij is van ver gekomen en zat verschillende keren in de bak. Maar deze ‘kans op een beter leven’, zoals hij zegt, kon hij niet laten lopen: via de Dienst Werk en Inkomen bij RadarVertige een opleiding van vier maanden volgen om, in plaats van een uitkering te ontvangen, zelf de kost te verdienen als trainingsacteur. Intimidatie (en erger) is z’n specialiteit: ‘Als ze een agressief iemand zoeken, ben ik de nummer 1.’ Ice is, bij wijze van stage, al bij verschillende opdrachtgevers geweest, waaronder Bureau Jeugdzorg in Emmen. Hij trekt als acteur naturel van leer als een zorgverlener een verkeerde insteek of toon kiest in een probleemsituatie met een jongere en geeft achteraf feedback. ‘Wij kunnen uit eigen ervaring aangeven welke benadering werkt en welke niet, en waarom dat zo is.’

Hij en de andere jonge, streetwise trainingsacteurs van The Crew hebben een tijdelijk (met uitzicht op vast) dienstverband bij RadarVertige.  Ze zijn aldaar in te huren door publieke diensten en (non-profit) organisaties als de politie, openbaar vervoerbedrijven, organisaties met baliefuncties, welzijns- en onderwijsinstellingen.

www.radarvertige.nl

het Financieele Dagblad – 9 april 2011

http://fd.nl/Archief/2011/04/11/gelijke-behandeling-breekt-allochtoon-op#

Het 16-jarig schaaktalent Anish Giri werd in Rusland geboren, uit een Russische moeder en een Nepalese vader. In 2008 verhuisde het gezin naar Nederland. Toen Anish in september 2009 een schaaktoernooi won, noemden kranten hem ‘de jongste Nederlandse kampioen uit de geschiedenis’. Wat Anish in één jaar lukt, daarin slagen talentvolle jonge, allochtone Nederlanders nog niet in meerdere generaties. Ze zijn hier geboren en opgegroeid en dus gewoon Nederlander. Toch overheerst het gevoel nooit Nederlander te worden, hoezeer ze ook hun best doen.

Derya Akbulut

‘Dat eeuwige “Wat spreek je goed Nederlands”. Ik bén Nederlander.’ Derya Akbulut (27) vindt het vervelend als Turkse Nederlander altijd als vreemdeling behandeld te worden. Ze werkte tien jaar als boekhouder bij een Turks bedrijf. Als aanvullende studie deed ze de hbo-opleiding HRM. Ze liep, als derdejaars, stage bij Deloitte, tot wederzijds genoegen. Nu zit ze in Engeland, vanwege de taal. Binnenkort gaat ze werk zoeken in Nederland. Dat zal moeilijk zijn. Derya Akbulut: ‘De concurrentie is groot. Veel oud-medestudenten zijn werkloos.’ Gediscrimineerd voelt ze zich niet. Ook deed ze geen slechte ervaringen op bij bedrijven in Nederland. Wel vindt Derya dat zij als ‘allochtoon’ (‘Zo voel ik me niet, maar autochtone Nederlanders zien mij meestal zo.’) beter moet presteren dan autochtonen om dezelfde kansen en waardering te krijgen. Derya Akbulut hoopt hier een baan te vinden, maar anders lonkt Turkije. ‘Ik wil ook graag in Istanbul werken. Het leven gaat daar 24 uur per dag door. Daar voel ik me goed bij. In Nederland start ik met een 1-0 achterstand, in Turkije begin je als Europeaan met een 1-0 voorsprong.’

Vermeende achterstand

Lida van den Broek is organisatieadviseur en trainer ‘diversiteit op de werkvloer’. Zij komt vrijwel dagelijks in bedrijven en organisaties die hiermee worstelen. In 2009 promoveerde ze op onderzoek naar de vraag waarom multi-etnisch personeelsbeleid, ondanks goede bedoelingen, toch vaak niet lukt. Zij wijt het onder andere aan de misvatting dat ‘gelijk behandelen’ wordt opgevat als ‘hetzelfde behandelen’. Lida van den Broek: ‘De meeste werkgevers willen voldoen aan de wettelijke gelijke behandeling. Zij behandelen werknemers als gelijken. Terwijl Marokkaans- of Turks-Nederlandse kandidaten binnenkomen als ‘anderen’. Ze worden op verschil binnengehaald, bijvoorbeeld in verband met een beter bereik onder allochtone groepen. Om gelijke kansen te creëren, is juist aandacht en ruimte voor verschil nodig.’

Werknemers met een kleurtje, hoe goed opgeleid ook, lijken steeds in een fuik te zwemmen. ‘Als allochtonen het goed doen, zeggen autochtoon: Hij/zij is net als wij. Gaat het minder goed, dan is hij/zij weer anders, degene die zich onvoldoende aanpast. In het ene geval wordt verschil ontkend, in het andere tot probleem gemaakt. En dan heb ik het niet over botte vooroordelen en discriminatie,’ aldus Lida van den Broek.

In haar proefschrift concludeert Lida van den Broek dat het officiële streven naar etnische gelijkheid eerder ongelijkheid veroorzaakt. Hoe gaat dat in z’n werk? ‘Veelvoorkomende argument bij een slechte beoordeling of het mislopen van promotie van allochtone collega’s is dat zij een achterstand hebben of een andere cultuur,’ zegt Van den Broek. Ze onderzocht vele voorbeelden van wat zij ‘subtiel racisme’ noemt. De collega’s van een Turks-Nederlandse man in een productiebedrijf schatten zijn capaciteiten in als onvoldoende. In plaats van de opleiding die autochtone Nederlanders kregen, moest hij een verzwaard en verlengd scholingstraject doorlopen. Ook waren er meer begeleidingsgesprekken en testen dan gebruikelijk. Hij legde die met goed gevolg af. Achteraf stelde iedereen vast dat hij ‘een prima werknemer’ is en dat de collega’s ten onrechte twijfelden aan zijn competenties. Probleem: vooringenomenheid. Gevolg: Turks-Nederlandse man voelt zich oneerlijk behandeld (het woord discriminatie durft hij niet in de mond te nemen, laat staan racisme). Hij gaat extra zijn best doen om het bewijs te leveren dat hij net zo geschikt is voor zijn functie als zijn Hollandse collega’s. Dat kan opnieuw voeding geven aan de gedachte van achterstand. Mogelijk gaat hij door de oneerlijke behandeling slechter presteren, etc.

Alledaags subtiel racisme wordt volgens Van den Broek vaak aan het zicht onttrokken. Leidinggevenden en collega’s zeggen de nieuwkomer met de beste bedoelingen te willen helpen. Betreffende werknemers willen geen slachtoffer zijn. ‘Juist onder hoogopgeleiden is de ontkenning van discriminatie heel groot,’ zegt Van den Broek. ‘Men wil professional zijn, geen allochtoon.’

Roger Carvalho

‘Zelfs als immigrant voelde ik me in Canada minder ‘anders’, meer welkom en  geaccepteerd, dan als allochtone Nederlander in Nederland.’ Roger Carvalho (29) studeerde International Business Administration aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit. Hij liep stage bij HP Nederland en werkte kort bij Accenture als Business Analyst. In 2006 vertrok Carvalho naar Canada, vanwege zijn carrière. ‘In Noord-Amerika is geen rassenscheiding tussen ‘autochtonen’ en ‘allochtonen’. Als je op latere leeftijd naar Noord-Amerika komt, ben je een immigrant. Ben je er geboren, dan heet je simpelweg een Black Canadian of African American. Ik had echter een visum voor twaalf maanden en moest in 2007 terug naar Nederland.’ Vervolgens werkt Carvalho twee jaar bij Vodafone Nederland en zit nu, na een promotie, op het Vodafone hoofdkantoor in Londen. Daar woont hij ook. Roger Carvalho: ‘Het Verenigd Koninkrijk is minder multicultureel ontwikkeld dan Canada en de VS, maar ook hier voel ik me prettiger dan in Nederland, geen ‘allochtoon’.’

Hij vond destijds met gemak een baan in Nederland en werd altijd serieus genomen op de werkvloer. Toch herkent hij het gevoel van ‘anders’ zijn. Carvalho: ‘Dat was vooral een probleem in de interactie met autochtone collega’s. Zij konden vooroordelen hebben over de persoon die ik zou zijn. Dit had weinig impact op mijn werk of promotiekansen, maar kon wel irriteren.’

Ruimte voor verschil

Organisatieadviseur Van den Broek ziet nog te weinig cultuurverandering bij bedrijven. ‘Het personeelsbestand is tegenwoordig doorgaans divers van samenstelling. Daar moet je mee om willen en kunnen gaan. Internationale organisaties en multinationals scoren het beste. Om handel te drijven, houden ze rekening met verschillen. Daar zullen allochtonen niet snel horen: ‘We zijn hier in Nederland’ of, bij een discriminerende grap, ‘Geintje, moet kunnen.’ Bedrijven kunnen er zelfs baat bij hebben om ruimte te maken voor verschil. Lida van den Broek: ‘Veel allochtonen leren zich van huis uit anders te profileren dan Nederlanders. Ze zijn minder dominant en minder individualistisch dan autochtone Nederlanders. Hun kwaliteit is bijvoorbeeld dat ze voor het collectief en het bedrijf gaan in plaats van voor zichzelf. Hun houding van het met elkaar doen, wordt onvoldoende herkend.’

Autochtone Nederlanders moeten meebewegen, stelt Van den Broek. ‘Anders redden allochtonen het niet.’

Özlem Güles

Özlem Güles (27) kijkt steeds vaker naar banen in Istanbul. ‘Als ik daar iets leuks vind, verhuis ik naar Turkije.’ Özlem volgde de Haagse hbo-opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening. Ze liep stage bij verschillende hulpverleningsinstellingen in Nederland en in Turkije, waar veel langere werktijden zijn dan in Nederland. Nu is Özlem starter op de arbeidsmarkt. ‘Ik wilde na m’n afstuderen het liefst direct beginnen met werken. Ik ben bereid om alles te proberen.’ Het mag een baan zijn in de jeugdzorg, verslavingszorg, een instelling voor daklozen, bij het algemeen maatschappelijk werk of een gemeente. Ondanks de personeelstekorten in de zorg vindt ze geen baan. Özlem Güles: ‘Momenteel ben ik zeven maanden werkloos. Ik heb honderden sollicitatiebrieven verstuurd. Op de meesten ontving ik niet eens een afwijzing. Niet dat ik me gediscrimineerd voel, maar soms vraag ik me af of ik niets hoor vanwege m’n naam. Zou ik meer kansen hebben als ik Saskia of Annemarie heette? Voor een bedrijf dat mij niet aanneemt vanwege mijn naam, uiterlijk, huidskleur of cultuur wil ik trouwens niet werken. Ik vind dat je eerlijk moet zijn en achter je achtergrond moet kunnen staan.’

voor site Mama Cash – 2010

1970

Coming out als een prostituee in de VS

De Amerikaanse Margo St. James is begin jaren 70 van de 20^ste eeuw de eerste prostituee die publiekelijk opkomt voor de rechten van prostituees. In 1973 richt zij in San Francisco belangenorganisatie COYOTE (Call Off Your Old Tired Ethics) op. Naast prostituees zitten er journalisten, artiesten, advocaten, politici en zelfs oud-politieagenten in COYOTE. St. James vestigt de aandacht op het geweld tegen prostituees en op hun rechteloosheid. Haar eerste succes is de afschaffing van het in de gevangenis moeten afwachten van de resultaten van testen op seksueel overdraagbare aandoeningen die prostituees verplicht ondergingen. Ook in andere Amerikaanse steden richten vrouwen belangenorganisaties op.

1975

Europese prostituees in beweging

In Europa bijten Franse prostituees de spits af. In 1974 demonstreren prostituees in Parijs tegen het machtsmisbruik van politie en justitie. Een jaar later bezetten prostituees in Lyon een kerk, omdat de politie niets doet tegen de dader/s van de moord op enkele prostituees, maar de vrouwen uit het vak om de haverklap gevangen zet. Zij vormen een Collectief van Prostituees. Feministen steunen hen.

Prostituees in andere landen volgen. Het in 1975 opgerichte Engelse Collective of Prostitutes maakt deel uit van Wages for Housework. De Zwitserse Grisélidis Réal start een Internationaal Prostitutie Documentatiecentrum in Genève. Ze bestookt de media met aanklachten tegen de onmenselijke behandeling van vrouwen in de prostitutie.

1980

Prostituees organiseren zich internationaal

Begin jaren 80 komen Duitse, Italiaanse, Canadese, Australische, Oostenrijkse en Zweedse en ook Zuid-Amerikaanse prostituees in beweging. In Ecuador zetten prostituees in 1982 een zelforganisatie op, in Nederland doen ex-prostituees dat in 1985, de Rode Draad. De Thaise zusterorganisatie EMPOWER, wat staat voor Education Means Protection Of Women Engaged in Recreation, wordt in hetzelfde jaar opgericht. Deze organisatie van en voor vrouwen in de seksindustrie komt onder andere op voor de legalisering van prostitutie.

De Nederlandse Rode Draad krijgt steun van bondgenoten, verenigd in De Roze Draad. Marjan Sax van Mama Cash is één van hen.

De in Nederland wonende Amerikaanse Gail Pheterson en Margo St. James uit de VS brengen prostituees en feministen uit verschillende landen bij elkaar. Prostituees hebben net als andere vrouwen recht op zelfbeschikking, vinden zij. De mensenrechtenbeweging van prostituees is deel van de vrouwenbeweging. Zo ontstaan er bondgenootschappen tussen good girls en bad girls. Niet alleen in de VS en Europa, ook in Latijns-Amerika en Azië. Uit de vele persoonlijke ontmoetingen groeit, een (klein) wereldnetwerk. In de beweging gaan prostituees ‘hoeren’ als geuzennaam dragen.

1985

1^ste Internationale Hoerencongres

In 1985 komen organisaties van prostituees en feministen uit de VS en een aantal Europese landen voor de eerste keer bij elkaar op een driedaags congres. Het 1^ste Internationale hoerencongres vindt plaats in Amsterdam. De bijeenkomst is financieel mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse overheid en vrouwenbeweging. Zo betaalt Mama Cash de reiskosten voor zwarte prostituees uit de VS. Op het congres wordt het International Committee for Prostitutes Rights (ICPR) opgericht. Ook stellen de deelnemers een Handvest voor de rechten van prostituees vast.

2^de Wereld Hoerencongres

De Groene fractie in het Europees parlement biedt de ICPR aan voor het volgende internationale congres gebruik te maken van haar vergaderzalen en tolken in Brussel. De Groenen vinden het belangrijk dat prostituees de kans krijgen voor zichzelf te spreken. Daarom vindt eind 1986 het 2^de Wereld Hoerencongres plaats in het Europees parlement in Brussel. Hoeren uit alle continenten, vooral vrouwen maar ook een enkele man, voeren het woord over mensenrechten, gezondheid en feminisme. Prostitutie uit het strafrecht (decriminalisation) en stop de stigmatisering van hoeren en de hypocrisie over prostitutie. Hoeren hebben recht op bescherming tegen geweld en discriminatie, op veiligheid en gezondheid. Deze rechten gelden ook voor migranten die zelf beslissen over werken in de sex business. Er zijn maatregelen nodig tegen vrouwenhandel.

Op de afsluitende persconferentie presenteren hookers en mensenrechtenactivisten deze eisen voor het oog van de hele wereld. Nooit eerder waren er zoveel journalisten, fotografen en cameraploegen in het Europees parlement.

1990

Sekswerkers en vakbonden

In steeds meer landen eisen prostituees naast mensenrechten erkenning van prostitutie als vak, sex work. Er moeten goede arbeidvoorwaarden komen. Om dat te benadrukken krijgt de vaknaam sex workers vaak de voorkeur boven ‘hoeren’. Sommige zelforganisaties zijn ook vakbonden. De eerste vakbond van sex workers is AMEPU in Uruguay, officieel sinds 1986. Vakorganisaties in Ecuador, Chili, Argentinië, Peru en de Dominicaanse republiek volgen. Ook ‘gewone’, algemene vakbonden spannen zich soms in voor de arbeidsrechten van sex workers. In 1992 start in Engeland het Global Network of Sex Work Projects. Het Network is zowel voor vrouwen als mannen en transgenders.

1995

Organisaties sekswerkers wereldwijd

Overal ter wereld zijn organisaties van en voor sex workers actief. In het Verre Oosten is bijvoorbeeld in 1994 het Asia Pacific Network of Sex Workers (APNSW) opgericht. Aziatische en Australische organisaties werken samen rond mensenrechten, hiv/aids en marginalisering van sex workers. Lokale organisaties zijn Zi Teng in Hong Kong en Empower in Thailand.

Op het Afrikaanse continent zetten Group Community Outreach (Tanzania) en Proples (Zaïre) zich in voor de rechten van sex workers. Latijns-Amerika is met Maxi Linder Association een Surinaamse belangenorganisatie van sex workers rijker geworden. Mama Cash subsidieert deze drie organisaties in 1996, evenals het Network of Sex Work Projects.

In 1998 geeft Mama Cash geld aan Aziatische sex workersorganisaties, zoals Zi Teng (Hong Kong), Asian’s Women Human Rights Council (Filippijnen) en het Solidarity Front of Women Workers (Taiwan). Ook steunt zij initiatieven tegen vrouwenhandel, onder wie SGSS in India.

2000

Vrouwen, mannen en transgenders

De Engelse Union of Sex Workers, opgericht in 2000, eist werknemersrechten en een veilige werkplek voor sex workers. In de jaren daarna zijn het Engelse en Nederlandse vrouwen die sex workers en bondgenoten uit westerse landen, vrouwen, mannen en transgenders, bij elkaar willen brengen, rond mensen- én arbeidsrechten. Dat leidt in 2004 tot de vorming van het International Committee on the Rights of Sex Workers in Europe (ICRSE). In 2005 organiseert dit comité een Europese Conferentie over Sex Work, Human Rights, Labour and Migration in Brussel. Daar wordt (opnieuw) een Handvest vastgesteld, nu voor de rechten van sex workers in Europa.

2005

Sekswerkers tegen globalisering en geweld

Tijdens een bijeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie in Hong Kong in december 2005 liep Zi Teng, belangenorganisatie voor prostituees, mee in een demonstratie tegen globalisering. De vrouwen protesteerden tegen de gevolgen ervan voor sex workers. De volgende dag was Internationale dag tegen geweld tegen sex workers. Zi Teng hield, samen met zusterorganisaties uit Cambodia, Thailand, Taiwan, Japan, China, Australië and New York, een protestmars naar het hoofdbureau politie in Hong Kong. Mama Cash steunt sekswerkersorganisaties in Ecuador, Guatemala en andere landen.

2010

Rights, not rescue

Hoewel prostituees en hun bondgenoten over de hele wereld kleine en grote successen boeken, worden rechten van sex workers nog op grote schaal geschonden. In plaats van het recht te handhaven, maakt bijvoorbeeld de politie in Afrikaanse landen zich schuldig aan geweld tegen sex workers. Vrouwen, mannen, transgenders en migrants organiseren zich in Rights, Not Rescue. Onder dezelfde noemer treffen sex workers, activisten en donororganisaties uit verschillende landen elkaar eind 2009 in Amsterdam. Organisatoren Mama Cash, ICRSE en het Global Network on Sex Work Projects stellen schendingen van mensenrechten aan de kaak. Ook zijn er getuigenissen van de averechtse werking van bescherming en slachtofferdenken in plaats van empowerment. Versterk de rechten van sex workers, zo stellen de spreeksters, om hen minder kwetsbaar te maken voor bijvoorbeeld geweld en mensenhandel. Rights, not rescue.

In 2010 vond de tweede bijeenkomst plaats.

http://www.mamacash.org/page.php?id=2615&tlid=1#timeline

Het Financieele Dagblad – 6 augustus 2010

‘Bulgaarse vrouwen zijn vriendelijk en netjes. Ze hebben ook veel meer familiezin dan wij,’ zegt Loes Schuyt uit Vogelenzang. Ze heeft goede ervaring met de Bulgaarse Tessa, die sinds acht maanden voor haar moeder van 93 zorgt. De moeder van Loes hoeft nu niet naar een verzorgingshuis. Tessa is 58 jaar. Haar echtgenoot en kinderen wonen in Bulgarije. Gek is de oude mevrouw Schuyt op Tessa. Ze vindt haar ‘een supervrouw’.

Zonder haar twee Bulgaarse hulpen zat de moeder van Angèle Ricardo nu nog steeds in een verpleeghuis. Sinds ze een jaar geleden een herseninfarct kreeg, is Ricardo’s moeder aan één kant verlamd. In het verpleeghuis werd maar weinig naar haar omgekeken. ‘De verzorgsters zeiden: “Plas maar in de mat (luier, red.)”,’ zegt Ricardo. ‘Ik vind het belangrijk dat er mensen bij m’n moeder zijn. Mentaal is ze goed, ze kan nog best het een en ander.’ Toen Ricardo het bedrijfje Seniorcare24 ontdekte, was de keuze voor inwonende verzorgers snel gemaakt. ‘M’n moeder is blij met de twee lieverds in haar buurt.’

Bedrijven als Seniorcare24 en WWA&N halen de thuishulpen uit Oost-Europa . Na de Oost-Europese seizoenarbeiders in de bouw en tuinbouw hebben de thuishulpen vrij geruisloos hun intrede gedaan. Het gaat vooralsnog om naar schatting om enkele honderden mensen, vooral vrouwen, die huishoudelijk werk doen voor bejaarde Nederlanders bij wie ze ook in huis wonen. Dat laatste is ook handig, in geval van nood.

De klanten zijn tevreden, maar de juridische status van de thuishulp is onduidelijk. Hoewel Bulgarije sinds 1 januari 2007 lid is van de EU, mogen Bulgaren (en dat geldt ook voor Roemenen) nog niet vrij werken in Nederland.

De Bulgaars-Nederlandse oprichter en eigenaar van bemiddelingsclub Seniorcare24, Silvia Muller, kent de matige reputatie van bijvoorbeeld Bulgaarse koppelbazen. ‘We hebben de schijn tegen, alsof we een malafide bedrijf zijn.’ Toen ze ruim een jaar geleden met Seniorcare24 begon, gingen de in Bulgarije geworven hulpen, allen ouder dan 45, hier aan de slag als zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Seniorcare24 schreef hen in bij de gemeente waar zij werkten. Muller: ‘Een werkvergunning was niet nodig.’

Maar helaas. Omdat de thuishulpen in principe op één adres werken en wonen moest Muller al snel omzien naar een andere constructie, omdat zzp’ers ten minste drie werkgevers horen te hebben om door de belastingdienst te worden erkend.

Nu zijn de thuishulpen in dienst bij een bedrijf in Bulgarije, Bauring. Dat betaalt hen salaris, verzekert hen voor ziekte en pensioen en doet de werving en selectie van nieuwe krachten. Bauring detacheert de vrouwen (en een enkele man) voor werk in Nederland, telkens voor een jaar, met een maximum van vijf jaar. Als bedrijf in een EU-land kan Bauring voor de verzekering van de vrouwen en sociale werkgeverslasten gebruikmaken van zogeheten E106- en E101-formulieren. De hulpen krijgen, na aanmelding, een zorgpas toegestuurd door het College voor Zorgverzekeringen, waarmee ze terechtkunnen in Nederlandse ziekenhuizen.

Detachering is in dit geval omstreden. De EU-regeling heeft betrekking op het vrije verkeer van diensten in de EU, niet op dat van werknemers. Demissionair minister Donner van Sociale zaken heeft er onlangs nog op gewezen dat Bulgaren (en Roemenen) hier een werkvergunning van het UWV Werkbedrijf nodig hebben.

‘Een werkgever moet vacatures bij ons melden,’ zegt een woordvoerder van het UWV Werkbedrijf desgevraagd. ‘Wij toetsen de aanvraag op twee punten. Kan het werk ook worden gedaan door werkzoekenden die bij het ons staan ingeschreven en is er sprake van goed werkgeverschap? Dat laatste toetsen we marginaal: wat is het dienstverband, salaris etc.? De Arbeidsinspectie houdt toezicht op de uitvoering.’

Goedkoop

Dat de Bulgaarse hulpen van Seniorcare24 inwonen bij hun opdrachtgevers, betekent niet dat ze 24 uur per dag, zeven dagen per week dienst hebben. Tessa werkt 50 uur per week, de hulpen van de moeder van Angèle Ricardo iets minder. Ze ontvangen, behalve kost en inwoning, een maandsalaris rond € 1200,- netto, wat neerkomt op ongeveer € 6,- per uur. Dat is de helft van het huidige uurloon van € 12,20 van als zelfstandige werkende Nederlandse alphahulpen en minder dan het minimumloon. Ter vergelijking: bemiddelingsorganisatie Worldwide Assistents & Nurses (WWA&N) biedt Oost-Europese hulpen aan voor € 10,- p/u, de Nederlandse hulpen van Individuele Zorg Specialisten kosten € 38,50 p/u. Dit zijn bruto bedragen. Belangenorganisatie Stichting Alphatrots streeft voor zelfstandig werkende alphahulpen naar een netto vergoeding van € 14,50 per uur.

De thuishulpen worden betaald uit het persoonsgebonden budget (pgb) van de cliënten/gebruikers. Mevrouw Schuyt betaalt €1800,-, de moeder van Angèle Ricardo het dubbele voor haar twee hulpen. Een zorgadviesbureau verzorgt voor de laatste de verplichte administratie en afdracht werkgeverslasten. Of voor Tessa ook werkgeverslasten aan Nederland worden betaald is onduidelijk.

Silvia Muller is Seniorcare24 nog aan het opbouwen. Inwonende hulpen, in landen als Italië en Spanje tamelijk gewoon, zijn volgens haar een niche in de markt. ‘Op zorginstellingen wordt bezuinigd. Er is minder geld beschikbaar, terwijl de vergrijzing toeneemt. Ouderen willen bovendien langer thuis blijven wonen.’

Het gaat bij de Oost-Europese hulpen nog om relatief kleine aantallen. Of die toenemen, hangt mede af van de inpassing in de Nederlandse zorg en arbeidsvoorwaarden.

De namen van de geïnterviewden die anoniem willen blijven, zijn gefingeerd

Martha Schuyt is een kleine vrolijke dame van 93. Twee jaar geleden brak ze haar heup bij een val; ze werd geopereerd en revalideerde. Omdat ze ook begon te dementeren, was terugkeer naar huis niet mogelijk; ze kon niet lang meer alleen blijven. Haar beide dochters werkten en waren niet in staat om haar te verzorgen. Ook thuiszorg was geen optie. ‘Die vrouwen komen maar even,’ zegt dochter Loes Schuyt. Het zag er naar uit dat haar moeder het huis in Haarlem, waar ze al sinds 1945 woont, en haar vier poezen zou moeten verlaten. Tot Loes bij de huisarts een folder zag liggen van Seniorcare24, bemiddelaar voor inwonende zorghulpen: ‘We belden en een paar dagen later hadden we een aardige Bulgaarse vrouw in huis, Chrissie. Zij kreeg al snel heimwee en is teruggegaan. Toen kwam Tessa, uit Sofia. Zij werkt hier nu ruim acht maanden.’ De Bulgaarse is 58 jaar oud, moeder van vier kinderen, oma van een kleinkind en naar Nederland gehaald om te werken als thuishulp. Haar (zieke) man woont in Bulgarije.

Mevrouw Teunissen is 75 jaar. Sinds ze een jaar geleden een herseninfarct kreeg, is ze aan één kant verlamd. Aanvankelijk ging mevrouw Teuben naar een verpleeghuis, waar weinig naar haar werd omgekeken. Toen Punt Seniorcare24 ontdekte en thuishulp aanvroeg, kon haar moeder weer terug naar huis. ‘Omdat ze veel medicijnen gebruikt en diabetes heeft, is er hulp voor dag en nacht nodig.’ Mevrouw Teunissen heeft daarom twéé Bulgaarse hulpen, die elkaar afwisselen. In het begin kwam Angèle Ricardo, als dochter en mantelzorger, regelmatig over de vloer om te kijken of alles goed ging. ‘Ik deed voor hoe ze m’n moeder insuline moesten inspuiten, nu doen zij het. Eén van de vrouwen werkte in Bulgarije als verpleegkundige.’ Angèle Ricardo is tevreden over de thuishulpen en haar moeder ook.

Datzelfde geldt voor mevrouw Schuyt. Behalve huishoudelijke hulp en persoonlijk verzorgster is Tessa ook haar gezelschapsdame. De oude dame praat graag en maakt voortdurend grapjes. Veel terugzeggen kan de hulp niet, daarvoor is ook zij de Nederlandse taal onvoldoende machtig. Begrijpen doet ze mevrouw Schuyt door het intensieve dagelijkse contact wel. Ze oefenen geregeld Nederlandse woordjes samen en Tessa probeert, met ondersteuning van een woordenboek, ook stukjes in de krant te lezen.

Het bijzondere van de Bulgaarse hulpen is dat ze inwonen bij hun zieke of hulpbehoevende mevrouwen.  Anders dan de naam van bemiddelingsbureau Seniorcare24 suggereert, hebben de vrouwen niet 24 uur per dag, zeven dagen per week dienst. Tessa heeft een werkweek van 50 uur. Welke uren ze werkt en vrij is, gaat in overleg. Af en toe pakt ze de fiets naar het centrum van de stad, maar de meeste tijd is Tessa aan het poetsen, opruimen, koken en in de weer met mevrouw Schuyt. ‘Tessa doet alles voor m’n moeder. Ze is eigenlijk té goed,’ aldus dochter Loes. ‘Mama kan zelf ook nog wel iets, ze zou meer zelf moeten doen.’

De thuishulpen van Seniorcare24 worden betaald uit het pgb of met eigen geld van de cliënten/gebruikers. Mevrouw Schuyt krijgt een pgb van rond de € 4000,- per maand. Voor ‘Tessa’ betaalt ze € 1800,- aan Seniorcare24. Mevrouw Teuben betaalt € 3740,- per maand aan Seniorcare24 en aan een zorgadviesbureau dat de pgb-administratie verzorgt. De thuishulpen zelf ontvangen een salaris van ongeveer € 1200,-. ‘In het contract staat dat Seniorcare24 voor alle sociale lasten zorgt,’ zegt dochter Astrid Punt.

Silvia Muller van Seniorcare24 bevestigt dat. ‘De vrouwen worden geworven en geselecteerd, betaald en verzekerd door een Bulgaars bedrijf, Bauring. Dat detacheert hen voor werk in Nederland. Dat kan omdat Bulgarije lid is van de Europese Unie.’

Volgens Muller is internationale detachering een zaak tussen overheden, in dit geval Bulgarije en Nederland. Aan Nederlandse zijde loopt de detachering via de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Silvia Muller: ‘De vergunning wordt telkens voor één jaar afgegeven en mag wettelijk niet langer dan vijf jaar duren.’

Navraag bij de SVB leert dat een organisatie als Seniorcare24 voor arbeidskrachten uit Bulgarije (en voor Roemenen geldt hetzelfde) een werkvergunning nodig heeft van het UWV Werkbedrijf.   Of de gekozen constructie door de beugel kan, valt dus te bezien.

Mensen die personeel inhuren met een pgb worden in Nederland beschouwd als werkgevers. Zij moeten een administratie bijhouden en loonbelasting betalen. Volgens Silvia Muller betaalt Bauring die loonbelasting aan Nederland. De instantie die het pgb verstrekt, het zorgkantoor of de gemeente houdt, met geregelde controles op de pgb-boekhouding, een vinger aan de pols of alles volgens de regels verloopt. Tegen de inkoop van zorg in het buitenland bestaat geen bezwaar.

In de VS, maar ook in bijvoorbeeld Italië en Oostenrijk is inwonende thuishulp een normale vorm van zorg. Seniorcare24 denkt dat er ook in Nederland een markt voor is. Muller is het bedrijf nog aan het opbouwen. ‘Volgend jaar zorgen we voor diplomering van de vrouwen. Ze moeten bijvoorbeeld kunnen omgaan met demente ouderen, een stoma kunnen verzorgen en iets afweten van medicijnen.’

Tessa, in Bulgarije was ze naaister, is kennelijk een natuurtalent. De omgang met de licht demente mevrouw Schuyt, die naar eigen zeggen best ‘stout’ kan zijn, verloopt uitstekend. Van haar beperkingen is in de omgang niet veel te merken. Bij het afscheid nemen maakt de oude dame enkele danspasjes, om te laten zien wat ze nog allemaal kan. Voor haar is de inwonende thuishulp in ieder geval de ideale oplossing.

De namen van de geïnterviewden die anoniem willen blijven, zijn gefingeerd.

De overheid spreekt mensen met de Wmo aan op hun zelfstandigheid en eigen verantwoordelijk-heid, op meedoen en betrokkenheid. Of het nu gaat om zelfredzaamheid thuis, (vrijwilligers)werk, inburgering of buurtactiviteiten. Gemeenten beschikken over een participatiebudget voor voorzieningen rond werk, inkomen, zorg en welzijn.

Het participatiecentrum van Sonja Visser past goed in dit beleid. Bezoekers lopen haar centrum binnen voor informatie, advies of een verwijzing. Ze kunnen er ook terecht voor dagbesteding, scholing, ondersteuning, begeleiding, coaching, ja zelfs crisisinterventie, activering, een participatiebaan of een opstapje naar begeleid/regulier werk. Visser wil mensen ondersteunen bij het beklimmen van de zogenoemde ‘participatieladder’: via contacten leggen en ontmoeten naar activiteiten en (vrijwilligers)werk. Sleutelbegrippen zijn ‘zelfregie’ en ‘maatschappelijk herstel’, waarbij de nadruk ligt op wat mensen kunnen en te bieden hebben, niet op hun kwetsbaarheid. ‘Maatschappelijk herstel is meer dan arbeidsre-integratie alleen,’ zegt Visser. 

De deelnemers zijn er bovendien niet alleen voor zichzelf, ze zijn er ook voor elkaar: met hun ervaringsdeskundigheid kunnen zij elkaar wederzijds van dienst zijn. ‘Lotgenoten helpen is een zinvolle dagbesteding, die bovendien vaardigheden en zelfvertrouwen oplevert.’  De dagactiviteiten zijn zowel zorg als (vrijwilligers)werk. Sonja Visser noemt haar methode ‘halen en brengen’, waarbij rollen van klant (doorgaans halen) en professional (meestal brengen) kunnen wisselen.

Het centrum bevindt zich niet op een eiland. Visser werkt samen met maatschappelijke partners, het zorgkantoor en de Sociale dienst. Zij vinden Visser’s manier van werken verfrissend. De gemeente verwijst mensen in de bijstand naar het participatiecentrum van Visser.  Er zijn vijf mensen een participatiebaan vanuit de afdeling Werk, Inkomen en Zorg, en vijf vrijwilligers. Tien mensen doorlopen een begeleidingstraject.

Sonja Visser heeft haar centrum gerealiseerd met vrijwillige inzet, zonder een beroep te doen op gemeentesubsidie of AWBZ-vergoeding. Nu haar centrum draait en vaste vorm heeft gekregen, heeft ze gemeente Venlo om subsidie gevraagd. Ze vindt dat budgetten de mensen moeten volgen in plaats van dat mensen in wettelijke regelingen moeten passen. Haar pogingen om subsidie te krijgen voor het participatiecentrum hebben tot nu toe niet tot resultaat geleid.

Wmo-staatssecretaris Bussemaker heeft gemeenten onlangs gevraagd de schotten tussen de Wet werk en bijstand, de Wmo en de Wet sociale werkvoorziening weg te nemen en één breed pad te effenen voor participatie. Zal Venlo vandaag of morgen met meer over de brug komen dan het inkopen van trajecten?

Gemeente Venlo laat desgevraagd weten dat de diensten en trajecten van het participatiecentrum voor financiering in aanmerking komen, maar het nieuwe centrum zelf niet. Wel kan Visser haar activiteiten uitvoeren vanuit een bestaande laagdrempelige en door de gemeente gesubsidieerde ontmoetingsruimte, zoals een dagactiviteitencentrum of gemeenschapshuis.

Natuurlijk heeft ze het Red Light district bezocht. De vrouwen achter de ramen op de Amsterdamse wallen hebben betere arbeidsomstandigheden dan de prostituées in Oeganda, dat had ze snel gezien. ‘Ze hebben meer veiligheidsmaatregelen en zeggenschap over welke klanten ze wel of niet binnenlaten.’ Kyomya Macklean (27) uit de Oegandese hoofdstak Kampala is prostituée en directeur van de Women’s Organisation Network for Human Rights Advocacy (WONETHA), die sex workers verenigt en opkomt voor hun rechten. Ze was deze week in Amsterdam om een netwerkbijeenkomst voor hoeren-, mensenrechten- en donororganisaties uit verschillende werelddelen bij te wonen.

Hoewel de naam verhullend is, gaat WONETHA in Oeganda sinds 2006 openlijk de strijd aan met de autoriteiten. Als prostituées bijvoorbeeld worden gechanteerd door ambtenaren (geen gratis seks, dan geven ze foto’s van de vrouwen aan de krant) gaat er een klacht naar het gemeentebestuur. WONETHA schopte stennis toen prostituées gratis condooms kregen uitgedeeld onder het mom van aids-preventie en vervolgens werden gearresteerd omdat het bezit van die condooms ‘bewijs voor prostitutie’ vormde, hetgeen strafbaar is.

Door deze voorvallen zorgen wantrouwen veel sex workers  de goede bedoelingen van gezagsdragers en hulpverleners die hen benaderen. Kyomya heeft weinig last van wantrouwen en daarom zal zij ook de voorvrouw zijn van WONETHA, die inmiddels 360 leden telt. Ze staat mij als journalist frank en vrij te woord.

‘Ik ging op m’n 19^de als prostituée werken, in Kampala,’ zegt Kyomya, ‘om mijn schoolgeld  en dat van m’n zussen en broertje te verdienen. Ik onderhield ook mijn moeder. Zij was verstoten door m’n vader, vrouwen zijn bezit in Oeganda. M’n klanten waren arbeiders, journalisten, onderwijzers, etc. We ontmoetten elkaar op straat, soms via een tussenpersoon, en hadden seks in clubs. Het was gemakkelijk. Met sex work kon je direct beginnen, je had er geen opleiding of startkapitaal voor nodig. Ik hield ook van de aandacht die mannen me gaven. Als student had ik soms ‘sugar daddies’ die me onderhielden.’ Nu besteedt ze veel tijd aan haar organisatie.

Vanuit het kantoor van WONETHA in Kampala voeren Kyomya en twee andere sex workers die voor de organisatie werken, campagne tegen de stigmatisering van prostituées en voor decriminalisering van het vak. ‘Sex work is wérk en sex workers zijn ménsen’, benadrukt ze. ‘Er moeten goede arbeids- en levensomstandigheden komen.’

Net als in veel andere landen is prostitutie in Oeganda illegaal, hebben hoeren – die er net als overal op de wereld in grote getale zijn – een lage status en zijn ze rechteloos. ‘Dat maakt prostituées kwetsbaar. Vooral de vrouwen die op straat werken zijn vaak slachtoffer van geweld, van klanten maar ook van de politie.’

Hoewel er ook in Oeganda meisjes en vrouwen gedwongen in de prostitutie zullen werken, beschouwt Kyomya prostituées niet per definitie als slachtoffers. ‘Veel vrouwen hebben voor dit werk gekozen.’ Ze draait de redenering juist om: ‘Omdat sex workers als slachtoffers worden gezien, zijn ze kwetsbaar en is hun positie zwak. Vrouwen denken dat ze geen recht hebben om voor zichzelf op te komen.’

Eén van de belangrijkste opgaven van WONETHA vindt ze dan ook de empowerment van de vrouwen, het ontwikkelen van zelfrespect en beroepstrots. ‘Wees zelfbewust,’ houdt Kyomya de sex workers tijdens trainingen voor. ‘Benader mannen niet vanuit een gevoel van onderdanigheid. Sta stevig tegenover je klant en eis loon naar werken! Vrouwen moeten leren er plezier in te hebben en goed te verdienen,’ lacht ze.

 www.wonetha.4t.com

Personele mobiliteit is geen Haagse kwestie. Zeventig procent van de rijksambtenaren werkt buíten Den Haag, bijvoorbeeld bij de regionale kantoren van de Belastingdienst, Rijkswaterstaat of inspectiediensten. Voor de interdepartementale mobiliteitsorganisatie (MO) reden aansluiting te zoeken bij regionale netwerken en de contacten daar stevig aan te binden.

Nu de rijksoverheid moet krimpen, stimuleren mobiliteitswerkers van de ministeries vooral de niet-Haagse ambtenaren eens buiten de muren van hun departement te gaan kijken. Bijvoorbeeld bij een uitvoeringsorganisatie of een gemeente. ‘Werken bij het rijk is geen lifelong agreement meer,’ zegt Elies Sevriens, regiomanager van de MO voor Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. Aan haar de taak de arbeidsmogelijkheden in dit gebied in beeld te brengen. Sevriens analyseert de sterke en zwakke kanten vanuit het oogpunt van werkgelegenheid, bezoekt vestigingen van zelfstandige bestuursorganen in de regio en neemt actief deel aan een aantal bestaande netwerken van gemeenten en sociale partners. ‘De samenwerking is goed. We informeren elkaar over bijvoorbeeld moeilijk te vervullen vacatures. Een gemeente benaderde mij onlangs met de vraag om gekwalificeerde mensen uit mijn rijksnetwerk. Dat is geweldig.’
Daarnaast zet zij zelf een nieuw, op Zuid-Nederland gericht samenwerkingsverband op voor P & O-ers en mobiliteitsmedewerkers van de verschillende ministeries. ‘De MO brengt hen met elkaar in contact om manieren van werken en informatie over loopbaanactiviteiten uit te wisselen. Ook kijken we waar vacatures of stageplaatsen zijn. Ik vervul een soort makelaarsfunctie: wat heeft de ene groep nodig en waar kan de andere eventueel helpen? Tijdens de bijeenkomsten vindt een interessante kruisbestuiving plaats tussen departementale professionals.’ Hier schuift ook een jobsearcher aan (‘nieuw voor de overheid,’ aldus Sevriens), die op verzoek van departementen naar geschikte functies zoekt.
Ad Smets is één van de professionals uit Sevriens’ mobiliteitsnetwerk. Hij is manager van Transforce, de mobiliteitsorganisatie van het ministerie van Landbouw, natuur en visserij (LNV), dat net als andere ministeries moet afslanken. ‘De problematiek is bij ons relatief groot. LNV gaat alle afzonderlijke inspectiediensten omvormen tot één dienst, de Voedsel en Waren Autoriteit. Daarnaast hebben we een taakstelling om te krimpen.’ Smets is enthousiast over het interdepartementale netwerk. ‘De sector rijk leert beter samenwerken en anticiperen op veranderingen. Zo bekijken we bijvoorbeeld welke mensen er volgens ons toe zijn aan bij- of omscholing. Als je weet welke loopbaankansen er bij een ander zijn, kun je medewerkers concrete perspectieven bieden. Je kunt zoveel leren van anderen. Je vindt ingangen en leert trends kennen. Instrumenten hoef je niet opnieuw uit te vinden. Mobiliteit moet je lokaal en regionaal aanpakken.’

Overstap
Ad Smets is tevens lid van het landelijke netwerk Samenwerken Aan Mobiliteit (SAM) en van daaruit voorzitter van SAM Zuid-Nederland. Hij brengt partners rond de tafel die elkaar nog niet gevonden hebben. Momenteel vormt hij een netwerk met zelfstandige bestuursorganen, lagere overheden en grote organisaties als het UWV, het CWI, gemeente Roermond, Fontys, Politie Zuid-Oost Brabant, de Algemene Inspectiedienst, Rijkswaterstaat en LNV. ‘We hebben al vele vacatures en medewerkers met elkaar uitgewisseld. LNV moet inspecteurs kwijt, terwijl gemeenten veel inspecteurs voor bouw en milieu zoeken. Wij bieden onze ambtenaren nu een verkort omscholingsprogramma om de overstap te maken.’
Sevriens en Smets stemmen onderling af dat nieuwe netwerken de ´oude´ niet overlappen.

Ambtenaren zijn in principe zelf verantwoordelijk voor de eigen loopbaanontwikkeling, maar kunnen bij het zoeken van een andere functie een beroep doen op loopbaanadviseurs en bemiddelaars van hun departement. Bij Transforce van LNV zetten loopbaanadviseurs met kandidaten op een rij te hoe hun competenties in andere sectoren van pas kunnen komen. Ad Smets: ‘Medewerkers zeggen al snel: ‘Ik kan alleen maar vlees keuren.’ Maar dan blijkt dat iemand raadslid is geweest en voorzitter van de duivenvereniging. Verborgen competenties bepalen mede hun professionaliteit en daarmee hun arbeidsmarktwaarde.’
Elies Sevriens signaleert dat ambtenaren positiever gaan denken over verandering, maar ook onzeker zijn. ‘De randvoorwaarden bij herplaatsing zijn nog onduidelijk, daar zijn veel discussies over.’ Onder andere salarisverschillen spelen een rol. ´Als ze de CAO van de overheid naast die van bedrijven leggen, kan dat echter goed uitpakken,´ meent Smets. ‘Bovendien heb je bij een overstap de eerste vier jaar een suppletieregeling.’

Sevriens en Smets, allebei al jaren werkzaam voor de overheid maar afkomstig uit het bedrijfsleven, stuiten geregeld op de verkokering bij het Rijk. Elies Sevriens: ‘Soms kennen ambtenaren elkaar zelfs niet als ze in één gebouw werken. Ook weet men vaak niet welke andere ministeries in hun regio zitten. We hebben vraag en aanbod bij elkaar gebracht van afdelingen die 100 meter van elkaar verwijderd zijn. Men kijkt altijd eerst binnen de eigen koker.’ Van bewust wij/zij-denken merkt zij echter niets. ‘Men is over het algemeen blij dat we diensten met elkaar in contact brengen.’

Herman Schartman was directeur van onder meer Grotestedenbeleid op het ministerie van Binnenlandse Zaken en wilde graag in een stad werken. Hij kwam in een pool interimmers, zocht bewust naar een baan bij de gemeente en is nu gedetacheerd als directeur Schaalsprong Almere 2030. De overstap bevalt goed. ‘Ik ben erg gefascineerd door wat zich in steden afspeelt. Niet de staat maar de stad is de frontlinie, zowel ruimtelijk als sociaal.’
Er zijn grote verschillen tussen beide niveaus en Schartmans voorkeur ligt duidelijk bij het lokale. ‘Het Rijk faciliteert vooral. Het werk van gemeenten is praktischer, de lijnen zijn korter en er is minder positiespel.’
Schartman zorgt in Almere onder andere voor afspraken met het Rijk en ervaart nu hoe de landelijke overheid er vanuit gemeenten uitziet. ‘Er is een gebrek aan samenwerking, zelfs bínnen departementen. Ik leer op deze plek zeker zoveel over het Rijk als in Den Haag.’